|
ΛΑΪΚΑ ΕΘΙΜΑ
Η Λαϊκή αντίληψη του χρόνου
Οι εκδηλώσεις της ζωής των παραδοσιακών κοινωνιών καθορίζονται και
επηρεάζονται αποφασιστικά από τα φυσικά φαινόμενα – κρύο, ζέστη,
βλάστηση, κάρπισμα, ξηρασία, επιστροφή και αναχώρηση αποδημητικών
πτηνών. Δημιουργεί το φυσικό ημερολόγιο στο οποίο και προσαρμόζεται
οι οικονομική δραστηριότητα των αγροτικών κυρίως κοινωνιών. Ο κύκλος
των γεωργών ή των ζωοτροφικών εργασιών δημιουργεί – παράλληλα – ένα
οικονομικό ημερολόγιο. Το τελευταίο παρακολουθεί το φυσικό και
συνδέεται αναπόσπαστα μαζί του. Οι διάφορες εποχές, μεγάλες (άνοιξη,
καλοκαίρι, φθινόπωρο, χειμώνας) αλλά και μερικές (εποχή) σποράς,
κλαδέματος, αλωνίσματος, συγκομιδής βροχοπτώσεων κ.λ.π.)
συνειδητοποιούνται βαθύτατα από όλα τα μέλη των παραδοσιακών
κοινωνιών και επηρεάζουν με τρόπο καθοριστικό τη ζωή τους
αναπτύσσοντας ίδιες ψυχικές καταστάσεις και κακή αντίληψη για τη
ζωή. Ο κύκλος σπόρος θερισμού που αποτελεί την σημαντικότερη πιθανότητα
δραστηριότητα των αγροτικών κοινωνιών επέβαλε το γεωργικό έτος με
συνεχείς επί μέρους αναφορές σε μικρότερα διαστήματα του κύκλου ζωής
του σιταριού (όργωμα, σπορά, άλεσμα κ.ο.κ.).
Το χρονικό διάστημα που ακολουθεί το θερισμό χαρακτηρίζεται από
συναισθήματα ευφορίας που εκδηλώνονται με πανηγύρια που είναι σε
πανελλαδική κλίμακα – πολλά κατά την εποχή αυτή. Για τον υπολογισμό κυρίως των ωρών της νύχτας χρησιμοποιήθηκαν
«σημάδια ουράνια» τα άστρα (Πούλια ή εξάστερα – Πλειάδες),
Αποσπερίτης, Αυγερινός (Αφροδίτη), ή Ζυγός (Ορίων). Η Πούλια μάλιστα
χρησιμοποιήθηκε κατ’ εξοχήν ως σημάδι καθαρισμού των εποχών του
φυσικού οικονομικού ημερολογίου μία που εμφανίζεται από τα μέσα του
Νοεμβρίου ορίζοντας με την επιτολή της την έναρξη του θερισμού, ενώ
με την δύση της την έναρξη της σποράς (η Πούλια βασιλεύοντας και
πίσω παραγγέλλοντας μήτε τσοπάνος στα βουνά, μήτε γεωργός στους
κάμπους). Οι μήνες οργανωμένοι σύμφωνα με την κίνηση του ηλίου, συνδέθηκαν με
ορισμένες εποχές του φυσικού έτους που σε κάθε τόπο σημαίνουν
διαφορετική ασχολία την οποία όριζε η κοινότητα με τις δικές της
προσαρμογές π.χ. ο Νοέμβριος συνδέθηκε με σπορά, ο Ιούνιος με τον
θερισμό ενώ διάφορα ονόματα δήλωναν το περιεχόμενο κάθε μήνα
(Γενάρης, επειδή γεννάει η μέρα και τ’ αρνιά. Ο Νοέμβριος ονομαζόταν
στη Σκόπελο και αλλού Άη Αντριάς επειδή το κρύο τότε δυναμώνει,
αντρειώνεται). Το λαϊκό χριστιανικό εορτολόγιο, σταθερά οργανωμένο πάνω στο
Ιουλιανό έτος (εκτός από τον εορταστικό κύκλο του Πάσχα που είναι
κινητός), ανακυκλώνεται με την ίδια περιοδικότητα ενώ και οι 366
μέρες του έτους σφραγίζονται με χριστιανικές γιορτές που συνοδεύουν
με τακτή επανάληψη την ανθρώπινη ζωή. Η λαογραφική αναφορά θα σχετισθεί με το
σύνολο των εκδηλώσεων που ακολουθούν τις χριστιανικές γιορτές. Με
βάση την λαϊκή λατρεία, «μέγα» και ουσιαστικό της χαρακτηριστικό
μπορεί να θεωρηθεί η τάση εξευμενισμού των ανώτερων δυνάμεων που
ρυθμίζουν την εναλλαγή των εποχών και την παραγωγή της γης (και της
θάλασσας) από την οποία τελικά εξαρτάται η επιβίωση του ανθρώπου.
Από την άλλη μεριά η σχέση ανάμεσα στα τιμώμενα πρόσωπα – τους
αγίους – και το κάθε μέλος της ομάδας ξεχωριστά, σχέση στη βάση της
υποκειμενική, φορτισμένη συναισθηματικά, όχι μόνο «στήριζε» αλλά και
σηματοδοτούσε την εργασία και τις ποικίλες ενασχολήσεις ανδρών και
γυναικών. |
|
|
|
